واژه‌های كلیدی: ایل قشقایی، عشایر

مقدمه
استفاده از سَرنخ‌هایی كه دانش طب سنتی مردم بومی در زمینه داروها بدست می‌دهد مسیر گذار از موجودات وحشی به محصولات تجاری را بسیار كوتاه می‌كند . این نكته قابل توجهی است كه حدود 74% از تركیبهای دارویی خالص كه در هر جایی از جهان مصرف می‌شود بر اساس رهنمود‌های طب سنتی بدست آمده است‌.

با توجه به این كه زندگی مردم طی نسلها وابسته به این (مجموعه طب سنتی) بوده است، بنابراین بخش عمده‌ای آن مطمئن وقابل اتكاء است، روشهای استخراج، مقدار ونوع مصرف به دفعات بیشمار از طریق آزمون و خطا تعیین شده است.

اما متأسفانه درجریان آوارگی قبایل از سرزمین مادری خود و درهم ریختن ساختار ایلی وعشیره‌گری و مهاجرت آنها به شهرها، این دانش ماقَبلِ سواد نیز هم چون بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری مربوطه‌اش در حال از بین رفتن است، وقتی آنها كار و كسب تازه‌ای یاد می‌گیرند، شیوة زندگی گذشته را از یاد می‌برند، فرهنگ خویش را در این زمینه از دست می‌دهند و بسیاری از اطلاعات این دانش نانوشته كه حاصل تجارب جامعة بشری در طول قرنهای متمادی است برای همیشه به دست فراموشی سپرده می‌شود.

آن گونه كه-همپاته با- می‌گوید -در آفریقا وقتی كه پیری می‌میرد گویی كتابخانه‌ای از میان‌رفته است-. به هر حال در این تحقیق مبادرت به جمع‌آوری،ثبت،ضبط و بهره‌گیری از دانش ارزشمند طب سنتی در میان عشایر ایل بزرگ قشقایی گردید.

این ایل دارای دومیلیون نفر جمعیت و از نظر ساختار ایلی از 12طایفه كوچك وبزرگ تشكیل شده است‌ و زبان آنها تركی است،عشایر این ایل از ده قرن قبل در جنوب و جنوب غرب ایران در استانهای فارس، كهگیلویه بویراحمد، اصفهان، چهارمهال بختیاری و بوشهر به صورت كوچ نشینی زندگی می‌كنند. شیوه معیشتی، شرایط و محیط زندگی،عدم دسترسی به پزشك و مراكز‌ درمانی درغنای طب سنتی این ایل بزرگ تأثیر به سزایی‌ داشته است.

مواد و روشها

برای انجام تحقیق ابتدا مبادرت به تهیه اطلاعات‌ و منابع نوشتاری لازم درخصوص ایل قشقایی ‌گردید.‌ بعد اقدام به تهیه پرسشنامه استاندارد و تعیین موقعیت ییلاق و قشلاق این ایل بر روی نقشه توپوگرافی250000/1 گردید، شش‌‌منطقه در ییلاق و قشلاق این ایل به صورت تصادفی انتخاب گردید، این مناطق شامل دومنطقه پادنا وشهید در استان اصفهان، فیروزآباد و كوار در استان فارس و‌گچساران ودنا دراستان كهگیلویه وبویراحمد بود.تحقیقات دراین مناطق به دو روش پرسشنامه و گفتگوی دو یا چند طرفه صورت گرفت و اطلاعات فراوانی جمع‌آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت‌. 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این تحقیق بیانگر غنای طب سنتی در میان عشایر قشقایی است.یافته‌های حاصل از این تحقیق نشان داد كه 83% از افراد مورد مطالعه در درمان تعداد زیادی از بیماریهای خود از گیاهان دارویی استفاده می‌كنند ومعتقدند كه داروهای گیاهی نسبت به دارو‌های شیمیایی ارزان تر و از نظر عدم ایجاد عوارض جنبی برتری دارند.بیش از 275 گونه گیاهی در طب سنتی عشایر قشقایی دارای كاربرد دارویی هستند،ازمهمترین و رایج‌ترین این گونه‌ها می‌توان انواع

آویشن (Thymus spp.)،بابونه(Anthemis persica)، برنجاسف (Achillea wilhelmsii)،درمنه(Artemisia persica)، حَلبه (Teucrium polium)، گاوزبان (Anchusa italica)‌، زرشك (Berberis integrrima)، سیاه دانه (Nigella sativa)، شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra)، رازیانه (Foeniculum vulgare)، انغوزه (Ferula assa-foetida) و - را نام برد.

همچنین عشایر مورد بحث برای درمان بیماریهایی نظیر سرماخوردگی، دردهای عضلانی، اسهال، چربی خون، سردرد، سنگ‌كلیه و ناراحتیهای مجاری ادراری، نفخ شكم، دل درد، بیماری‌ای پوستی و- معمولاً از گیاهان دارویی استفاده‌ می‌كنند.

گیاهانی نظیر بابونه (Anthemis persica)، زعفران (Crocus sativa)، چویل ‌(Ferulago angulata)،شوید (Anethum graveolens)، سیر (Allium sativa)، لیزك (Allium sp.)، آویشن (Thymus daenensis)، پونه‌كوهی (Mentha longifolia) و را به عنوان گیاهان ادویه‌ای

برگ بید‌ (Salix excelsa)، ‌برگ بنه ‌(Pistacia atlantica)، برگ كنار(Ziziphus spina -chirsti)، پوست زرشك (Berberis integrrima) و- را به عنوان گیاهان رنگ‌زا

از گیاهانی نظیر ختمی ‌(Alcea officinalis)، برگ كُنار (Z.spina chirsti)، برگ مورد (Myrtus communis) و- را به عنوان شوینده

گیاهانی نظیر خوشك ‌(Daphne mucronata)، ختمی (A.officinalis)، مرورشك (Salvia sclarea)و‌- را برای دفع حشرات و موجودات موذی بكار می‌برند.

از اسفند (Peganum harmala)، حنظل (Citrullus colocyanthis)، تنباكو (Nicotiana tabacum) و آهك برای از بین بردن انگلهای داخلی و خارجی دام و برای دفع كرم و انگل در انسان از دانه حنظل (Citrullus colocyanthis)، لیموترش‌ (Citrus media)،دانه كور (Capparis spinosa) استفاده می‌شود.

ریشه كاسنی‌ (Cichorium intybus) و - برای درمان چربی خون،

كاكل ذرت(Zea mays)، گل محمدی (Rosa damascena) و چینه‌دان كبك در درمان سنگ كلیه بكار می‌رود،

از زعفران، روغن خرس‌، روغن بادام كوهی (Amygdalus scoparia)، آویشن، گاوزبان وبابونه برای درمان ناراحتی‌های قلبی استفاده می‌كنند‌.

در این مناطق از اعضاء حیواناتی نظیر تیهو، كبك، خرس، روباه، گرگو - استفاده درمانی بعمل می‌آید‌.از شیرابه انجیر (Ficus carica) و مایع درون شیردان بزغاله برای تبدیل شیر به پنیر استفاده می‌كنند‌.

 

 

طب سنتی در ایل قشقایی

خلاصه: كشور پهناور ایران وارث دو میراث گرانقدر است یكی میراث ارزشمند تنوع زیستی و دیگری گنجینه گرانقدر طب سنتی. تنوع زیستی یا ثروت زیست شناختی به عنوان پشتوانه حیات انسانها، محصول میلیونها سال تكامل است و به عنوان میراث مادی باید حفظ گردد.گنجینه ارزشمند طب سنتی بومی به عنوان میراث فرهنگی و معنوی و دانش نانوشته مردم این سرزمین كه ارتباط تنگاتنگ و جدایی ناپذیر بین انسان و طبیعت است باید در كنار آن حفظ و مورد استفاده علمی قرار گیرد.

در واقع این دو میراث (مادی و معنوی) مكمل هم بوده و استفاده از دانش طبِ سنتی بومی می‌تواند كمك قابل توجهی به بهره‌برداری از ذخایر ارزشمند ثروت زیست شناختی نماید و حفظ میراث زیستی می‌تواند به بقاء و بررسی جنبه‌های علمی طب سنتی كمك كند.در این راستاجهت شناسایی، ثبت ومكتوب نمودن دانش نا‌نوشته ‌ارزشمند طب سنتی در میان عشایرایل قشقایی طرح تحقیقاتی-- بررسی طب سنتی ایل قشقایی،، به مدت دو سال درمیان عشایر این ایل اجرا‌ گردید

لباس مردم ایل قشقایی

بدون شک لباس اصلی قشقائیها یکی از زیباترین و پوشیده ترین و آزادترین لباسی است که میتوان در هر زمان و در هر محیطی از آن استفاده نمود.لباس زنان ضمن مستوری کامل برای تحرک و کار کردن و مناسبت برای فصول مختللف سال و محافظت از سرما با رعایت ارزش اقتصادی آن برای خانواده تهیه میشود.

قرن هاست با تغییر تمدن و پیشرفت زندگی شهری و پیدا شدن انواع لباسها با مدهای مختلف زنان ایل همچنان به لباس اصیل خود عشق ورزیده و جز در حالات استثنائی و شهر نشینی حاضر نیستند این پوشش خود را از دست بدهند.حتی لباس مردان هم متناسب با کار و فعالیت زیاد و تحرک و زیبایی خاص خود بوده است.

تغییراتی که در طی سالها در نوع لباس زنان و مردان پیدا شده بسیار مختصر و در جهت تکامل و زیباتر شدن بوده و جنبه تظاهر و خودستایی و فخرفروشی نداشته است.تنها تعدادی از مردان به خاطر موقعیت زندگی و معاشرت و مراوده با شهر به جای "شال و آرخالق" از کاپشن – شلوار استفاده مینمایند و گروه اسکان یافته ایل کاملا از زندگی و تمدن شهری متابعت مینمایند

 

معرفی اجمالی لباس قشقایی

ایل قشقایی ،‌دارای تمدن و فرهنگ و لباس مخصوص میباشد . متاسفانه استفاده از لباسهای محلی در حال حاضر تنها محدود به مراسم عروسی و مناسبتهای خاص شده است. در سال 1997 میلادی در جشنواره لباسهای محلی در تهران لباس قشقایی زیباترین لباس شناخته شد . این زیبایی بیشتر مربوط به ظاهر لباس و طرز پوشش آن میباشد .                                       

لباس مردانه

ابتدایی ترین لباسها تا چند  سده پیش بدون چاك جلو بوده و از سر به تن می شد تا اینكه لباسی به نام آرخالیق Arxalıq كه دارای چاك جلو بوده و از پشت كتف ( Arxaآرخا) به تن می شد توسط قشقایی ها طراحی شد و هنوز مورد استفاده قرار می گیرد. طول این لباس تا پایین تر از زانو می باشد كه علاوه بر راحتی پوشیدن آن ، زیبایی خاص خود را دارد . بعلاوه هنگام كار و فعالیت می توان قسمت پایین آنرا جمع كرد .

شال كمر

این شال در میان قوم های مختلف رایج بوده كه مزایایی چون نگهداشتن آرخالوق ، جمع كردن شكم  و جلوگیری از کمر درد را بر عهده دارد .

 كلاه دو گوشه

  شكل این كلاه شبیه تاج است و دارای چند مورد استفاده می باشد.

1- در زمستان گوشه های كلاه را پایین كشیده كه از سرماخوردگی جلوگیری شود.

2- عمود گذاشتن و خم كردن گوش جلو از صورت در برابر نور آفتاب محافظت می شود.

3- این کلاه که پس از وقایع سال 1320 با الهام از کلاههای قدیمی تورکان در دوره ایستمی خان، بازسازی شده ، دلالت بر میل تسلط بر شرق و غرب داشته است

لباس زنان

لباس زنان شامل چارقد یا روسری و اشارپ یا دستمال و پیراهن بلند وآرخالق و

شلیته های متنوع و جوراب و کفش (ملکی)میباشد.

 

چارقد یا روسری:از پارچه سبک و نازک مثل تور یا وال برای پوشش و

محافظت موها و سروگردن و گوش استفاده میشود.جهت پوشیدگی کامل زیر چارقد

کلاه پارچه ای مخصوص بر سر میگذارند.چارقد را به شکل سه گوش می برند و با

سنجاقی به زیر گلو وصل میکنند.انواعی از چارقد ها که در مهمانی و عروسی ها به

سر  می زنند برای زیبایی بیشتر پولک دوزی و زری دوزی و حاشیه گذاری و یا مهره کوبی میکنند.

 

دستمال یا اشارپ:برای جلوگیری از جابجا شدن چارقد و پوشیدگی و زیبایی و

سنگینی لباس می باشد.

این دستمالها را در تبریز از ابریشم خالص می بافند با مدلهای مختلف به نام کلاغی

و هفت رنگ و تواضعی وبسته به سن و سال افراد از رنگهای مختلف استفاده

میشود.برای درگیر شدن چارقد و دستمال سنجاقی به کار میبرند.دو سر دستمال را که

آویزان است روی سینه برای حفاظت از حجاب بیشتر حایل می نمایند.

 

پیراهن:پیراهن زنان دارای آستین بلند و یقه کاملا بسته و بلند تا زیر زانو وآزاد

و از طرفین با دوچاک باز و تحرک را آسان مینماید.معمولا از پارچه ضخیم و کمی

هم گشاد میدوزند زیرا در گذشته زیر پیراهن معمول نبوده است.پیراهنی که در

مجالس و عروسی ها می پوشند با پولک یا مهره یا حاشیه دوزی تزئین می نمایند.در

ایل هر کسی مسئول دوخت و دوز لباس خود میباشد.

 

زیر جامه :شلیته های گسادی است که براحتی در آن حرکت میکنند مینشینند و

بلند میشوند و هر کدام بین 6 تا 12 متر پارچه لازم دارد و هر زنی بین 3 یا 4 تا را

روی هم میپوشد که به ترتیب از پارچه های نازک و گرانقیمت تا ضخیم و

ارزانقیمت تهیه میشود.بهترین پارچه را با نوارهای مختلف حاشیه دوزی نموده روی

بقیه آنه میپوشند.

برای استحکام و راحتی با بندهای مخصوصی آنها را به کمر میبندند گرچه زیر

جامه تا زیر پا را میپوشاند اما برای رعایت حجاب جوراب ساقه کوتاهی هم مرسوم

است.با وجودیکه شستن این لباسها پر زحمت است ولی از نظر زیبایی و رعایت

حجاب و موقعیت کوچ نشینی بسیار ارزنده است.

 

آرخالق:به جای ژاکت برای محافظت از سرما از نوعب پارچه ضخیم و نفیس

مثل مخمل با آستری ساده به سبک خاصی دوخته میشود.دوختن و بریدن آن کار

هرکس نیست در هر طایفه چند نفر در این کار مهارت دارند که برای بقیه

میدوزند.اصولا در زمستان برای جلوگیری از سرما و در مجالس برای زیبایی بیشتر

می پوشند. آرخالق بر خلاف ژاکت از نظر قامت کوتاه ولی آستینه بلند و زائده هایی

دارد که حتی پشت دستها  را هم می پوشاند. آرخالق زنان مسن همرنگ لباسشان

مشکی و بقیه از پارچه های رنگین یا زرباف یا مخمل رنگین بسته به اقتصاد

خانواده فرق میکند.

لباسهای عشایری

لباسهای محلی مردان و زنان قشقایی نیز جاذبه های خاصی دارد و آوازه آن تا دور دست ها نیز رفته و امروزه به یکی از مهمترین جاذبه های فرهنگی این قوم تبدیل شده است. پوشاک زنان عشایر شامل کلاهک ، آرخالق ، تنبان و پاپوش است که بیشتر در رنگهای بسیار شاد و متنوع و الهام گرفته از طبیعت تهیه می شود . پوشاک مردان ایل را هم کلاه ، پیراهن ، آرخالق ، شال کمر ، چقه و کپنک تشکیل می دهند. ایلاتی ها در گذشته دارای آرخالق و شال و کلاه های بدون لبه و نمدی بوده اند و در عصر یهلوی ناچار شدند مثل دیگران لباس یک شکل بپوشند.

 

لباس مردان

 لباسی که مردان ایل میپوشند شامل "کلاه دوگوشی.آرخالق بلند.شال کمر.چقه.شلوار.پاپیچ و ملکی" بود.

 

کلاه دوگوشی:بی کلاه بودن در ایل عملی زشت است پس مردان موظفند

همیشه کلاهی بر سر داشته باشند.قبل از جنگ جهانی کلاه قشقائی ها تقریبا شبیه

کلاه بختیاری ها بود اما با ابتکار خوانین قشقائی کلاه نمدی دو گوش فعلی ساخته

شد. این کلاه از جنس کرکهای ظریف و اطیف توسط نمد مالهای ماهر و با تجربه

محلی مالیده و درست می شد.

از خصوصیات این کلاها اینکه اولا علاوه بر زیبایی و وقار به علت سنگینی با هر

باد و طوفانی از سر نمی افتد ثانیا هنگام تابش آفتاب میتوان گوشه آن را سایبان

صورت نمود که معمولا در دو رنگ نخودی و خاکستری تیره دیده می شود.

 

آرخالق مردانه: آرخالق لباس بلند و گشادی است که به علت داشتن دو چاک

طویل در طرفین که تا بالای زانو می آید. میتوان دامنه های آن را بالا زد که هنگام

دویدن و راهپیمایی دست و پاگیر نباشد.این لباس را بدون شال نمی پوشند.شال

مردانه 5 یا 6 متر پارچه قهوه ای یا سفید ضخیم است که از روی آرخالق بروی کمر

می پیچند که علاوه بر زیبایی باعث سالم ماندن مهره های کمر در حرکات سریع و

برداشتن بارهای سنگین هنگام کوچ و استفاده از آن به عنوان جیب برای نگهداری

پول.سیگار.چپق.شانه یا دیگر لوازم است.

 چقه: چقه یکنوع بافته مخصوصی است به رنگ کرم که برای زیبایی و جلوه لباس

و معمولا با شال و آرخالق پوشیده می شود.

سابقه تاریخی ایل قشقایی

کشورایران چهارونیم قرن تحت تسلط ترک ومغول بوده ،دراین گیروداردستانچی آمدند و رفتند و عده ای هم در این کشور سکنی گزیدند وبه عنوان ایرانی باآداب ورسوم وسنن وفرهنگ ما مانوس و عجین شدند .این تحولات وتغییرات مسایل سیاسی، اجتمایی ومذهبی و فرهنگی گروهها را به هم زده و برای شناخت و کاوش در خصوصیات آنان مشکلاتی بوجود آورده.آنچه مسلم است ایل قشقایی با همین تعداد وطوایف یکباره به خطه فارس وارد نشدند.

بلکه درزمانهای مختلف وازمکانهای گوناگون ،دستجاتی بزرگ وکوچک ،آرام آرام به سمت فارس کوچیده یاکوچانده شده است.وپس از سالها اسکان درنواحی مختلف فارس بنا بر خواست حکومت مرکزی زیر سلطه یک خان یا رئیس ایل درآمده.وباگذشت زمان از لحاظ قدرت نظامی بقدری رشدنمودندکه موجب رعب ووحشت حکومت مرکزی شده ومجداد طی سالهای طولانی به طرق سیاسی یانظامی آنقدرازقدرت ِآنهاکاستندکه به مرور زمان تحلیل رفته یاضعیف شدندتاجائیکه امروز ازایل بزرگ قشقائی که روزی مردانش همچون جنگجویان ززابستان درعرصه تاریخ و میادین نبردمی درخشیدندوایلخانی آنان راپادشاه بی تاج وتخت می نامیدند،جزتعدادی سیه چادرهای پراکنده ویا در گوشه وکنار روستاهاخزیده،چیزی باقی نمانده است.

این مهم نیست که ایل ماازکجاآمده وبازمانده کدام گروه یانژاد هستند،مهم این است که طی سالهای متمادی چه نقشی درکشورداشتند؟عرق ملیت و وطن دوستی قشقائیهادرتاریخ ایران بمنصمه ظهور رسیده وبارها ثابت کرده اند که این نژاد پاک آریا ،مرزدارانی همیشه سرافراز برای کشوروشیعه مسلکانی معتقد برای دین مبین اسلام بوده اند.برطبق تحقیقات دیویدمرسدن برای اولین بارنام قشقایی از فامیل شخصی بنام جانی آقا ازصاحب منصبان شاه عباس گرفته شده که وی از جانب شاه عباس به حکومت قبایل فارس مامور میشود .در زمان زندیه از قدرت محلی این ایل به علت اشتغال سران ایل درپست های مملکتی کاسته شد.امابار دیگردرزمان قاجاریه که پایتخت به تهران منتقل گردید، قشقائیها یک جناح قدرتمند تشکیل داده و خودمختاری پیشه کردندوبراهمیت خود افزودند.چنانکه تعدادی از طوایف مختلف از شمال وغرب ایران که درفارس متفرق بودند به آنها پیوستند.نظیرطایفه ابیوردی از ابیوردخراسان، آردکپان ازبختباری ورحیمی ازایل افشار کرمان وفیلی وجامه بزرگی از لر ،لک.

درآن زمان علاوه برقشقائیها وایلات ترک زبان، خمسه وچندایل ترک زبان مانندخلج درقنقری (بوانات فعلی)بودند که رئیس ایل خلج میرزاقاسم خان بود.دراوایل قرن نوزدهم بادخترجانی خان ایلخانی وقت ایل قشقایی ازدواج کرد وبین این دو ایل رابطه صمیمانه برقرار گشت.اماایل خمسه که به محمد علی خان قوام الملک ،نوه حاج ابراهیم کلانترسپرده شده بود،قدرتی دربرابرقشقائیها و رقیبی سرسخت برای ایلخانی قشقایی گردید.کم کم ایل قشقایی برقدرت خود افزود و در راس هر طایفه کلانتری گمارده شد ومجموعه حکومت ایل بدست ایلخانی ونایب او ایل بیگی افتاد.

شیل درمورد ایل قشقایی مینویسد "عده آنها 30 تا40 هزارچادرکه شاخه مهم این ایل طایفه عمله که 3300 چادر داشتندو ریاست آنهابا شخص ایلخانی وسردسیرآنها دراصفهان وچند گروه آنها همسایه بختیاری هابودند".زبان مردم قشقایی ترکی است ،اما بعلت اختلاط طولانی با زبانهای شهری و روستایی لغات فارسی جای کلمات ترکی را گرفته .مثلا کلمه عید رابجای بایرام وسخت رابجای چتن و...بکارمی برند گذشته ایل قشقایی را از دیدگاه محققان ومردم شناسان طبق نوشته های آقای دکتر سیروس پرهام بررسی میکنم:گرهارد دوفر معتقد است که از اوایل قرن هفتم مسیحی، ترکان به دو گروه خاوری وباختری تقسیم شدند .مغولستان تا کوه های اورال زیر سلطه ترکان خاوری قرار گرفت.ازکوه های آلتایی تا تاشکند در قلمروباختری ها بود.اگرترکان قشقایی را از باختری ها قبول کنیم باید بعد از تاریخ تقسیم شدن آنها ازآذربایجان به فارس کوچ کرده باشند.

پی یراوبرلینگ می نویسد "قشقایی ها جز ترکهایی هستندکه درسده ششم هجری، درپی هجوم غزنویان وسلجوقیان، همراه با مهاجرت بزرگ قبایل ترک از قسمتهای شمال وآسیا به خاورمیانه وایران آمده اند ".بعضی هاکاشغر را موطن اصلی قشقایی ها می پندارند، چون درتاریخ مسعودی ذکرشده همراه سعدبن زنگی20هزارنفراز کاشغر به فارس آمدندکه کلمه کاشغری به قشقایی تبدیل شده.

شاه عباس صفوی هم ایلاتی راکه مورداعتماد نبوده از سر حدات خود کوچانیده وبه جاهای مختلف تبعیدنموده، از جمله فوجی ازایل افشار را به کازرون فارس مهاجرت داده است.مینورسکی می نویسد درعهد صفویه عده زیادی ازعشایرترک وعشایرگرجی به سرزمین بختیاری ها تبعید شدند. شاید علت تبعید آنان عدم سازگاری با شاهان و یا حس جنگجویی وتندخویی آنان بوده است.آن لمتون درتاریخ ایلات ایران مینویسد "ایلات درزمان شاه سلطان حسین دو فرقه بودند،یکی ایران الاصلها و دیگر بیرونیها.گروه اول شامل لرها که عبارت بودند از فیلی ها ، لک ها، زندها، بختیاری ها، ممسنی ها وعشایرخراسان مثل افشارها وگرایی پها.گروه دوم بیرونی ها مثل:اعراب، قاجار، و بعضی کردها".باتوجه به طوایف موجود درایل قشقایی که اغلب ازگروه اول می باشند، ایرانی الاصل بودن آنها محرز و مسلم است.

لیست عملکرد اداره امور عشایر شهرستان دشتستان از شهریور 89 لغایت شهریور 90(قسمت دوم )

11	نگهداری راههای عشایری	2500	100	100	استانی
12	تامین آب شرب مورد خیر	459	100	100	استانی- خشکسالی
13	تامین آب شرب درنگ	289	100	100	استانی- خشکسالی
14	مرمت 13 باب آب انبار در دشتستان	375	100	100	استانی- خشکسالی
15	تجهیز آب شرب چاه بوشکان	598	100	100	استانی- خشکسالی
16	احداث 5 باب آب انبار در دشتستان	461	100	100	استانی- خشکسالی
12	تسطیح نسبی اراضی کشاورزی چنیر	3000	100	100	ملی (اسکان عشایر)
13	تکمیل جاده ایلشهر	2000	100	100	ملی (اسکان عشایر)
14	تکمیل جاده گندمکار	1000	100	100	ملی (اسکان عشایر)
15	اجرای خط انتقال برق گندمکار	1800	100	100	ملی (اسکان عشایر)
جمع کل		23282

لیست عملکرد اداره امور عشایر شهرستان دشتستان از شهریور 89 لغایت شهریور 90 (قسمت اول)

ردیف	عنوان پروژه	اعتبار مصوب میلیون ریال	پیشرفت فیزیکی	پیشرفت ریالی	محل اعتبار
1	آبرسانی سیار در شهرستان دشتستان	700	100	100	استانی
2	احداث جاده شبانکاره	1000	100	100	استانی
3	احداث راه سه تل بنک	1000	100	100	استانی
4	بازگشائی جاده باقلازار سحابی	2000	100	100	استانی
5	بهسازی جاده ایلشهر بوشکان	1500	100	100	استانی
6	تأمین برق کانونهای خودجوش	1500	100	100	استانی
7	تسطیح اراضی بوشکان	1000	100	100	استانی
8	تکمیل مدرسه عشایری درنگ	100	100	100	استانی
9	جایگزینی سوخت فسیلی	300	100	100	استانی
10	کمک به بازگشائی و شن ریزی جاده جمیله گندمکار	1700	100	100	استانی

تاریخچه ایل قشقایی در استان بوشهر

 قشقائی یكی ازبزرگترین ایل های ترك زبان ایران است. قشقائیها ازنسل تركانیها هستند كه3000 سال قبل ازمیلاد مسیح تاریخ و فرهنگشان د رشهر سومری به ثبت رسیده است . با توجه به شواهد تاریخی تركها ساكنان اصلی آسیای مركزی بوده اند و تمدنهای اولیه رابنا گذاشته اند و بسیاری از واژه های زبانهای امروزی ریشه تركی دارد. گفته ها در رابطه با تاریخچه ایل قشقائی متفاوت و متعدد است ، اما آنچه مسلم و مبرهن است طوایف و تیره های مختلف قشقائی به یكباره وارد استانهای قشقائی نشین امروزی(فارس-بوشهر-اصفهان-خوزستان-كهگیلویه وبویراحمد) نشده اند . بلكه دسته های مختلف آن بتدریج مهاجرت كرده و به هم پیوسته اند. منشاء پیدایش عشایر بوشهر را كه همگی از ایل بزرگ قشقائی هستند را باید در تاریخ قشقایی فارس جستجو كرد باتوجه به آثار به یاد مانده و مطالب نقل شده ،  ایل قشقایی قبل از دوره صفویه از قفقاز به شمال ایران نقل مكان كردند و در زمان شاه عباس998-1038(ش) به فارس كوچانده شده اند. در كتاب باورد تا ابیورد به نقل از مجمع التواریخ آمده است كه جد بزرگ قشقایی ها را امیر قاضی شاه لو قشقایی می دانند كه نامبرده جمعی از تركان قشقایی را به دور خود جمع نموده و بر آنان ریاست می نموده است . نوه ایشان به نام جانی آقای قشقایی یكی از صاحب منصبان دربار شاه عباس بوده است . با وجود نظریه ها واقوال مختلف در مورد تاریخچه قشقایی ها چنین استنباط می شود  كه آنان حضور هفتصد ساله در ایران و مناطق مختلف آن دارند . دامنه های جنوبی زاگرس نیز از ابتدا محل استقرار قشقایی ها بوده است گرچه فارس را مركز اصلی ایل می دانند اما حضور آنان در پنج استان محدوده سلسله جبال زاگرس عینی است . هم اكنون علاوه بر فارس كه بخش عمده از جمعیت ایل قشقائی را در خود متمركز نموده است . در استانهای بوشهر-خوزستان-كهگیلویه وبویراحمد-چهارمحال بختیاری واصفهان قشقایی ها به اشكال گوناگون (كوچروویكجا نشین)زندگی میكنند.  بیش از 3311 خانوار از آنان در استان بوشهر قلمرو قشلاقی دارند و1900خانوار استقرار دائم یافته اند عشایر قشقایی بوشهر مشتمل بر پنج طایفه و38 تیره به شرح زیرمی باشد:

1 - طایفه شش بلوكی                               17 تیره 

2 - طایفه فارسیمدان                                5   تیره

3 - طایفه دره شوری                              10  تیره

4 - طایفه عمله قشقائی                             2  تیره

5 - طایفه كشكولی بزرگ                          4   تیره        

 مناطق عمده استقرار دائم و نیز قشلاقی عشایر استان به ترتیب شهرستانهای دشتستان-  دشتی - تنگستان- دیر- جم- دیلم  می باشد . مناطق ییلاقی عشایر بوشهر در استانهای فارس- اصفهان و چهارمحال بختیاری شامل شهرستانهای آباده- اقلید - مرودشت-شیراز-سمیرم-شهرضا-بروجن و بلداجی می باشد. 

منبع: مطالعات راهبردی استان بوشهر

اسامی رؤسای اداره از سال تأسیس تا به کنون

1 – آقای اردشیر خواجوی

 

2 – آقای علی عزیزی

 

3 – آقای شهرام مردانلو

 

4 – آقای منوچهر رحیمی رضایی

 

5 – آقای ناصر رحیمی رضایی

 

6 – آقای کیامرز فولادی

 

7 – آقای جمال پناهی

 

8 – آقای اسفندیار محمدی

روابط عمومی اداره امور عشایر شهرستان دشتستان

 

ادامه عملکرد اداره امور عشایر شهرستان دشتستان در سال 1388

16	لایروبی و کف شکنی چاههای آب شرب در شهرستان دشتستان	500 +500	100	100	استانی
17	توسعه طرح آبرسانی سیار در شهرستان دشتستان	500	100	100	استانی
18	خرید و تجهیز تراکتور	600	100	100	استانی
19	مرمت آب انبارهای عشایری	100	100	100	استانی
20	خرید یکدستگاه تانکر آبرسانی سیار	1000	100	100	استانی
21	مطالعه پمپاژ سه تل بنک	250	100	100	استانی
22	تجهیز مدرسه راهنمایی ایلشهر	100	100	100	استانی
جمع کل		19955

لیست عملکرد اداره امور عشایر شهرستان دشتستان در سال 1388

ردیف	عنوان پروژه	اعتبار مصوب میلیون ریال	پیشرفت فیزیکی	پیشرفت ریالی	محل اعتبار
1	بازگشایی جاده رونی	2300	100	100	استانی
2	توسعه برقرسانی در کانونهای خودجوش      ( رونی و طاهرآباد)	150	100	100	استانی
3	برقرسانی به کانونهای خودجوش درنگ	600	100	100	استانی
4	مطالعه پمپاژ بهره برداری از آب رودخانه خیرک - شکرک	200	100	100	استانی
5	بازگشایی جاده باقله زار سحابی	1800	100	100	استانی
6	آبرسانی سیار در مناطق عشایری شهرستان دشتستان	550	100	100	استانی
7	تسطیح اراضی بوشکان	1750	100	100	استانی
8	جایگزینی سوخت فسیلی در شهرستان دشتستان	130	100	100	استانی
9	احداث آب انبارهای عشایری در شهرستان دشتستان	1100	100	100	استانی
10	کمک به بازگشائی و شن ریزی راه عشایری جمیله - گندمکار	2500	100	100	استانی
11	نگهداری راههای عشایری شهرستان دشتستان	500 + 2500	100	100	استانی
12	تأمین تانکرهای 1500 و 2000 لیتری چرخدار در شهرستان دشتستان	400	100	100	استانی
13	احیا و انتقال آب چشمه های محدوده استقرار عشایر در شهرستان	300	100	100	استانی
14	حفر و تجهیز یک حلقه چاه آب شرب در شهرستان دشتستان	700	100	100	استانی
15	احداث آب انبار در شهرستان دشتستان	925	100	100	استانی

تاریخچه سازمان امور عشایر ایران

تاریخچه سازمان امور عشایر ایران:

جامعه عشایری ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیب کشور همواره نقشی انکار ناپذیر رادر حوزه سیاست و اقتصاد کل کشور ایفا نموده است و با توجه به نقش غیر قابل اغماض این جامعه، دولتهای گذشته هیچگاه نتوانستنداین قشر غیور و مولد را به حاشیه برانند، اما وجود ضعفهای متعدد در این دولتها باعث شده بود تا ساماندهی  مناسب و قابل توجهی نیز تا بعد از انقلاب اسلامی در زمینه امور مربوط به عشایر صورت نگرفته باشد و همه ارگانهایی که در این زمینه شروع به فعالیت کرده بودند نیز دچار ضعفها و کاستی هایی بودند که بدون دستیابی  به نتایج مفید و قابل توجه با دیگر ارگانها جایگزین می شدند. اولین ارگانی که در این زمینه تشکیل شد شورایی با نام شورای عشایری بود که در سال 1325 تاسیس شد و چون این شورا در انجام امور محوله اش ناکام ماند، در سال 1345 برای جبران این ضعف کمیته ای به منظور تدوین برنامه های عشایر در برنامه چهارم تشکیل شد، اما این کمیته هم تنها دو سال فعالیت داشت و در سال 1347 مسئولیت آن به دفتر آبادانی مناطق عشایری در وزارت مسکن و آبادانی سپرده شد.در سال 1351 این طرح هم تغییر نام یافت وتحت عنوان دامداران متحرک ایران،    اجرای آن به وزارت کشاورزی و منابع طبیعی واگذار گردید.نهایتا در اسفند ماه سال 1353 سازمان دامداران متحرک با یک پشتوانه قانونی تشکیل شد که این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ابتدا به مرکز عشایری ایران و سپس به سازمان امور عشایر تغییر نام یافت و همچنان به وزارت کشاورزی وابسته بود، تا اینکه در سال 1362 از این وزارتخانه جداشده و به وزارتخانه تازه تاسیس جهاد سازندگی پیوست. در مهرماه سال 65 تشکیلات شورای عالی عشایربه ریاست نخست وزیر و عضویت تعدادی از وزراء و نخبگان عشایری تشکیل شد و ارکان آن ازجمله دبیر خانه شورا، شوراهای عشایر 20 استان عشایر نشین و کلیه شهرستانهای عشایری شروع به کار کردند و این روند پس از ادغام وزارتخانه های جهاد سازندگی و کشاورزی هم ادامه یافت و سازمان امور عشایر با حفظ شکل قبلی خود به فعالیت ادامه می دهد.

خلاصه ای از وظایف این اداره

1- جمع آوری آمار و اطلاعات لازم در مورد وضعیت اجتماعی ، اقتصادی،تولیدی عشایردر منطقه عملیات .

2 - تشخیص وتعیین نیاز مندی های عشایر منطقه در زمینه علوفه ،تولیدات كشاورزی،آب آشامیدنی،آب مورد نیاز دامها و غیره در منطقه وخدمات عمرانی و تلاش و تامین آنها .

 3 -همكاری های لازم باعشایر در زمان كوچ از نظر نظم وانتقال و ییلاق و قشلاق عشایر .

 4 - ارشاد وراهنمایی عشایر در زمینه بهداشت محیط وانجام اقدامات لازم در این زمینه  .

 5 - انجام اقدامات لازم برای حفر چاه عمیق و نیمه عمیق ،سدهای خاكی و تامین تانكرهای ثابت سیار جهت آب آشامیدنی و هم چنین آب مورد نیاز دامها   .

6 - تهیه علوفه در ایستگاهای استقرار دام و پروار بندی دامهای عشایر .

7 - انجام اقدامات لازم در زمینه ساماندهی به زندگی عشایر و اقدام در تامین خدمات زیر بنایی مورد نیاز آنها از قبیل ایجاد کانونهای اسکان عشایر در دشتستان . .

 8 - تهیه امكانات لازم و ایجادجایگاهای سوخت رسان در منطقه عشایری.

 

 9 - انجام خدمات زیر بنایی مورد نیاز در مناطق عشایری از قبیل حفر چاه ، ساخت و تعمیر آب انبار ، ساخت و نگهداری راه های ارتباطی عشایر ، ساخت مدارس عشایر و ... .